25 lat będzie wkrótce miał przepis, zgodnie z którym 25% terenu nowych szkół ma być nie tylko zielone, a niebiesko-zielone, czyli przepuszczalne dla wody. Edukatorzy ruszyli do szkół województwa lubelskiego z kampanią podpowiadającą, jak to zrobić.
Tego lata w Białej Podlaskiej w środku miasta nagle powstało jezioro. Po południu 19 lipca nad Polską przeszła seria intensywnych burz, a najsilniejsze opady miały miejsce nad wschodnią częścią kraju. W ciągu godziny na miasto spadło kilkadziesiąt milimetrów deszczu. Ulice szybko stały się nieprzejezdne. Strażacy interweniowali ponad 200 razy wzywani do zalanych podwórek i garaży. Jak opowiadali później lokalnym mediom, w Białej Podlaskiej doszło do tzw. powodzi błyskawicznej, nowego miejskiego zjawiska, podczas którego gwałtowny deszcz spada na beton, asfalt czy kostkę w takich ilościach, że woda nie jest w stanie wniknąć do gleby.
- Przez stulecia błota i bagna były tak mocno wpisane w krajobraz Polski, że symbolem rozwoju kraju stało się ich osuszanie. Im więcej melioracji łąk i pól, a asfaltu w miastach, tym bardziej było nowocześnie. Dopiero w XXI wieku zorientowaliśmy się, że proces ten zaszedł za daleko. Zmiany klimatu wpływają na strukturę opadów. Doświadczamy długich okresów bez deszczu, a potem nawałnic. W sytuacji, gdy mamy w Polsce dwa razy więcej rowów melioracyjnych niż rzek, a w miastach tzw. betonozę, nasilają się zarówno skutki upałów, jak i nawalnych deszczy. Musimy od nowa nauczyć się retencji wody. Na szczęście edukacja Wojciech Szymalski z Instytutu na Rzecz Ekorozwoju.
Szkoły pierwsze uczą się o wodzie
Edukatorzy z organizacji Instytut na rzecz Ekorozwoju i Rodzice dla Klimatu wspólnie prowadzą projekt „Kropla wiedzy, czyli zmiana postaw społecznych poprzez niebiesko-zielone szkoły w Polsce Wschodniej”. Jego głównym filarem są szkolenia dla nauczycieli podstawówek z trzech wschodnich województw, podlaskiego, lubelskiego i podkarpackiego, którzy będą mogli później wkomponować zdobytą wiedzą w prowadzone lekcje.
Jednym z faktów poznawanych na szkoleniu, który dla niektórych nauczycieli okazuje się nową wiedzą, jest informacja, że szkoła ma za zadanie edukować o wodzie także poza lekcjami. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, 25% działki szkolnej powinno być “biologicznie czynne”. Oznacza to nie tyle przeznaczenie jej na trawnik, a na powierzchnię przepuszczającą wodę opartą na naturalnych rozwiązaniach. Umiejscowienie jej w sąsiedztwie budynku szkolnego sprawia, że otoczenie szkolne lepiej adaptuje się do skutków zmian klimatu - takich jak upały czy ulewy.
Niebiesko-zielona infrastruktura w miastach
Choć sama nazwa brzmi dla wielu osób enigmatycznie i kojarzy się z nowatorskimi rozwiązaniami technologicznymi, w rzeczywistości chodzi o proste i znane od wieków metody gospodarowania wodą. To właśnie wodę oznacza kolor niebieski, zaś zielony to roślinność. Z ich połączenia powstają tzw. rozwiązania oparte na przyrodzie (Nature-Based Solutions - NBS). Tak nazywa się działania, które pomagają w adaptacji do zmiany klimatu, poprawiają jakość powietrza i wody, wspierają zdrowie, a jednocześnie są inspirowane i wspierane przez naturę. Łączą funkcje przyrodnicze, klimatyczne i społeczne, a przy tym są lokalnie opłacalne i korzystne dla społeczności.
Przykłady miejskich niebiesko-zielonych rozwiązań opartych na przyrodzie to:
- Ogrody deszczowe: specjalnie zaprojektowane grządki, które dobrze wchłaniają deszczówkę z ulic i “oddają” glebie wilgoć w okresach bez deszczu,
- Zielone dachy i ściany: zatrzymują wodę i chronią budynki przed ciepłem,
- Zbiorniki i stawy retencyjne: miejsca gromadzące nadmiar wody podczas ulewnych deszczów,
- Przepuszczalne nawierzchnie: drogi i chodniki, które pozwalają wodzie deszczowej wsiąkać w ziemię zamiast spływać do kanalizacji.
Niebiesko-zielona infrastruktura w szkołach
Wypełniając prawny obowiązek utrzymania 25% działki szkolnej “biologicznie czynnej” można - trzymając się szkolnej skali - na ocenę dostateczną urządzić po prostu zielony trawnik. Ale bardziej ambitni mogą urządzić niebiesko-zieloną szkołę na piątkę lub nawet na szóstkę.
Niebieska część - łapanie i zatrzymywanie deszczu:
- ogród deszczowy
- beczka / zbiornik na deszczówkę,
- małe oczko wodne.
Zielona część - chłodzenie i retencja w roślinności:
- łąka kwietna,
- pnącza / zielone ściany / zielony dach,
- nasadzenia drzew,
- warzywniak.
- Niebiesko-zielone obiekty na terenie szkoły edukują przez samą swoją obecność. Wystarczy codziennie je mijać, by zaobserwować, że są nieskomplikowane, tanie, estetyczne i skuteczne. Uczniowie, rodzice i nauczyciele sami na własne oczy przekonują się, że rozwiązania oparte na przyrodzie mają sens. Są wtedy bardziej skłonni, by popierać rozbetonowanie naszych miast i zastępowanie asfaltu nawierzchniami przepuszczalnymi dla ochrony przed suszami i powodziami błyskawicznymi - opowiada Marzena Wichniarz z Fundacji Rodzice Dla Klimatu- Naturalnie, kiedy taka infrastruktura na terenie szkoły już istnieje, świetnie jest korzystać z niej nie tylko “biernie” ale użyć ją do lekcji o wodzie. Samo już podlewanie szkolnego warzywniaka deszczówką ze zbiornika, a nie wodą z kranu, potrafi nauczyć, jak powinien prawidłowo wyglądać obieg wody w przyrodzie - dodaje ekspertka.
Do projektu wciąż można dołączyć na stronie www.wodoodporni.edu.pl.
Projekt „Kropla wiedzy, czyli zmiana postaw społecznych poprzez niebiesko-zielone szkoły w Polsce Wschodniej” jest realizowany w ramach Działania FENX.02.04. Adaptacja do zmian klimatu, zapobieganie klęskom i katastrofom priorytetu FENX.02 Wsparcie sektorów energetyka i środowisko, programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027.
